به گزارش پایگاه خبری تحلیلی سینمای نو و به نقل از روابط عمومی موزه سینمای ایران، پنجاه‌وششمین نشست «شب‌های مستند» شامگاه دوشنبه، چهارم آبان‌ماه، با نمایش مستند «تینار» ساخته مهدی منیری و با همکاری انجمن صنفی تهیه‌کنندگان سینمای مستند در سالن فردوس موزه سینما برگزار شد. اجرای این نشست را فخرالدین سیدی، فیلم‌ساز، بر عهده داشت.
«تینار» روایتی از زندگی پسربچه‌ای گالش، چوپان گاو، در منطقه‌ای جنگلی و کوهستانی در جنوب شهرستان بابل است؛ پسربچه‌ای که روزها و شب‌های چهار فصل را در کنار گله گاو ارباب می‌گذراند و تنهایی و تجربه زیسته‌اش به محور روایت فیلم تبدیل می‌شود.
ورهرام: حیوان در سینما می‌تواند نماد هویت، قدرت یا وابستگی باشد
در ابتدای نشست، فخرالدین سیدی با اشاره به نمایش دوباره «تینار» پس از سال‌ها، این فرصت را زمینه‌ای برای بازدیدن فیلم و گفت‌وگو درباره تجربه ساخت آن دانست و از مهدی منیری، کارگردان اثر، و فرهاد ورهرام، مستندساز، دعوت کرد تا درباره فیلم سخن بگویند.
فرهاد ورهرام در آغاز سخنانش به بازنمایی رابطه انسان و حیوان در ادبیات و سینمای ایران پرداخت و گفت این موضوع در ادبیات داستانی ایران کمتر مورد توجه قرار گرفته است. او از داستان «سگ ولگرد» صادق هدایت به‌عنوان یکی از نمونه‌های شاخص این حوزه یاد کرد و در ادامه به فیلم «دار» ساخته رضا علامه‌زاده و برخی آثار سینمای پس از انقلاب اشاره داشت.
این مستندساز با مقایسه ادبیات داستانی و سینمای مستند اظهار کرد که رابطه انسان و حیوان در سینمای مستند مجال بیشتری برای طرح و بررسی یافته است. او برای توضیح این موضوع، به مستند «تالاب لوئیزیانا» ساخته گای هرناندز اشاره کرد؛ فیلمی که به زندگی در منطقه‌ای تالابی و تهدید زیست‌بوم آن بر اثر فعالیت شرکت‌های نفتی می‌پردازد.
ورهرام با اشاره به ابعاد مختلف این رابطه گفت: حیوان گاهی منبع غذا و کار است و در پیوند با زندگی خانوادگی قرار می‌گیرد؛ گاهی نماد قدرت و هویت می‌شود و گاهی نیز انسان به آن وابستگی عاطفی پیدا می‌کند، حتی زمانی که این رابطه هیچ منفعت اقتصادی برای او ندارد.
منیری: ساخت «تینار» حاصل تلاش گروهی کوچک در شرایطی دشوار بود
مهدی منیری، کارگردان «تینار»، در ابتدای سخنانش از حضور تماشاگران و امکان نمایش دوباره فیلم پس از سال‌ها تشکر کرد و این نمایش را فرصتی ارزشمند برای بازگشت مخاطبان به آثار قدیمی سینمای مستند دانست.
او با اشاره به دشواری‌های تولید فیلم گفت: ساخت «تینار» زمان زیادی برد و گروه در طول فیلمبرداری و مراحل پس‌تولید با مشکلات متعددی روبه‌رو بود. به گفته او، گفت‌وگوهای مستمر با تدوینگر و تلاش اعضای گروه، به شکل‌گیری نسخه نهایی فیلم کمک کرد.
منیری همچنین از جعفری جمنانی، مدیر تولید اثر، و دیگر عوامل فیلم یاد کرد و نقش آنان را در به سرانجام رسیدن پروژه مهم دانست. او با اشاره به همکاری محمدمعین کریم‌الدینی در مرحله صداگذاری و تلاش حامد بارئی طبری برای طراحی پوستر، از همراهی همه کسانی که در تولید فیلم مشارکت داشتند، قدردانی کرد.
کارگردان «تینار» شرایط تولید اثر را دشوار توصیف کرد و گفت گروه در طول شش فصل فیلمبرداری با توقف‌ها و موانع متعددی مواجه شد. به گفته او، اعضای گروه با وجود کمبود امکانات و دشواری‌های مسیر، تلاش کردند کار را به پایان برسانند.
سرنوشت قاسم؛ پرسشی که فیلم همچنان پیش روی مخاطب می‌گذارد
یکی از بخش‌های مهم نشست به سرنوشت قاسم محمدی، شخصیت اصلی فیلم، اختصاص داشت. منیری با اشاره به وضعیت امروز او گفت که پس از ساخت فیلم نیز تلاش‌هایی برای کمک به قاسم انجام داده، اما این پیگیری‌ها به نتیجه مورد نظر نرسیده است.
او اظهار کرد که قاسم اکنون در معادن زغال‌سنگ بابل کار می‌کند و افزود: «واقعیت این است که من به‌عنوان فیلم‌ساز، وظیفه‌ام طرح پرسش است. اگر مشکلی وجود دارد، باید آن مسئله باز شود و درباره‌اش اقدامی انجام بگیرد.»
منیری با اشاره به دشواری‌های یافتن راهی برای بهبود شرایط زندگی قاسم، ابراز امیدواری کرد که در آینده گشایشی در وضعیت او ایجاد شود.
منیری: روایت فیلم بر پایه گفت‌وگو با قاسم و اطرافیانش شکل گرفت
کارگردان «تینار» در بخش دیگری از نشست، درباره انتقادهایی که نسبت به نحوه شکل‌گیری روایت فیلم مطرح شده بود، توضیح داد که اطلاعات مورد استفاده گروه صرفاً از گفته‌های قاسم به دست نیامده، بلکه با برادر، بستگان و افرادی که او را می‌شناختند نیز گفت‌وگو شده است.
او با اشاره به یکی از بخش‌های تأثیرگذار فیلم، سخنان قاسم درباره بی‌سوادی و علاقه‌اش به یادگیری خواندن و نوشتن را یادآور شد و گفت این بخش برای او معنایی شاعرانه دارد. به گفته منیری، قاسم در مواردی روایت‌ها را تصحیح می‌کرد و مونولوگ‌های فیلم نیز بر اساس تجربه‌ها و گفته‌های او شکل گرفته‌اند.
منیری: نقد پرویز دوایی برای ما ارزشی فراتر از جایزه داشت
مهدی منیری در پایان، از نقد پرویز دوایی بر «تینار» به‌عنوان یکی از اتفاق‌های ارزشمند پس از نمایش فیلم یاد کرد و گفت این نوشته برای گروه سازنده اهمیت ویژه‌ای داشته است.
او همچنین به حضور فیلم در جشنواره بین‌المللی فیلم کارلووی واری اشاره کرد و گفت «تینار» در چهل‌وپنجمین دوره این جشنواره موفق به دریافت جایزه ویژه هیئت داوران شد؛ موفقیتی که در کنار نقدها و واکنش‌های مثبت، برای گروه سازنده اهمیت فراوانی داشته است.
