به گزارش پایگاه خبری تحلیلی سینمای نو و به نقل از روابط عمومی خانه سینما، در ابتدای این مراسم مصطفی شیری، مستندساز که اجرای برنامه را بر عهده داشت با اشاره به نخستین سالگرد درگذشت زینتبخش، گفت: در اولین سالگرد زندهیاد مهران زینتبخش گرد هم آمدهایم تا درباره او صحبت کنیم. این مراسم به همت انجمن صنفی کارگردانان سینمای مستند و با همکاری خانه سینما برگزار میشود.
در ادامه، مهرداد زاهدیان رئیس انجمن صنفی کارگردانان سینمای مستند، با ابراز تأسف از درگذشت این مستندساز افزود: متأسفانه سال گذشته دوست عزیزی را پس از یک دوره طولانی بیماری از دست دادیم. یک سال از رفتن مهران گذشته است، یک سال برای یک فقدان زمان زیادی نیست، اما برای اینکه آدم از شوک رفتن یک دوست فاصله بگیرد و به معنای حضور او در زندگی خودش و در جمعی که با او در آن زندگی کرده فکر کند، شاید این زمان کافی باشد.
وی ادامه داد: ما سال گذشته، در مراسم خاکسپاری و سپس در مراسم یادبود مهران، درباره خودش، زندگیاش، ویژگیهایش و خاطراتی که از او داشتیم صحبت کردیم و امروز، در سالگرد رفتنش، شاید بد نباشد کمی از خود مهران فراتر برویم و به چیزی فکر کنیم که حضور و رفتن او برای ما به جا گذاشته است.
زاهدیان افزود: مهران سالها در میان ما و در کنار دوستان و همکارانی بود که بخش مهمی از زندگی حرفهای خود را با یکدیگر گذراندیم. شاید یکی از معناهای یک صنف همین باشد؛ اینکه آدمهایی که زندگی حرفهای مشترکی دارند، فقط در چارچوب کار و مسائل صنفی با یکدیگر مرتبط نباشند بلکه در لحظههای مهم زندگی نیز بتوانند حضور یکدیگر را احساس کنند.
سرمایه یک صنف، رابطه میان آدمهاست
رئیس انجمن صنفی کارگردانان سینمای مستند با اشاره به اینکه این مراسم تنها برای یادآوری درگذشتگان نیست، بیان کرد: ما امروز برای یاد مهران اینجا هستیم، اما این جمع فقط یادآور کسانی نیست که از میان ما رفتهاند. یاد آنها به ما یادآوری میکند کسانی که امروز در کنارمان هستند، چقدر اهمیت دارند.
وی خاطرنشان کرد: به گمان من، یکی از ارزشهای یک جمع صنفی همین است که هیچکس احساس نکند در این مسیر تنهاست. طبیعی است که آدمها متفاوت باشند، نگاههای متفاوتی داشته باشند و راههای متفاوتی را انتخاب کنند. چیزی که یک جمع را زنده نگه میدارد، لزوماً شبیه بودن آدمها به یکدیگر نیست، بلکه وجود احساس تعلق و مسئولیت نسبت به یکدیگر است.
زاهدیان تأکید کرد: ما در انجمن در کنار پیگیری مسائل حرفهای و حقوق صنفی، باید به این وجه انسانی جمع خودمان نیز توجه داشته باشیم؛ اینکه آدمها و اتفاقهایی که بخشی از زندگی این جمع بودهاند، تنها در خاطره شخصی چند نفر باقی نمانند بلکه به بخشی از حافظه جمعی ما تبدیل شوند.
زینتبخش، بخشی از حافظه جمعی ماست
وی با اشاره به جایگاه زینتبخش در میان اعضای انجمن گفت: مهران امروز برای ما فقط یادآور یک فقدان نیست؛ او یادآور بخشی از همین جمع انسانی است که سالها در آن حضور داشت. شاید بهترین کاری که میتوانیم برای حفظ این خاطره انجام دهیم، فقط برگزاری مراسم سالانه نباشد، بلکه این باشد که حضور آدمها را تا وقتی در کنارمان هستند، جدیتر بگیریم.
زاهدیان افزود: امروز میخواهم از طرف انجمن، در کنار گرامیداشت یاد مهران بر همین نکته تأکید کنم. ما به یکدیگر نیاز داریم؛ نه فقط در روزهای سخت و نه فقط در مراسمی مانند امروز، بلکه در مسیر حرفهای و زندگی که با هم طی میکنیم.
وی در ادامه گفت: انجمن در نهایت چیزی فراتر از یک عنوان، یک دفتر، یک اساسنامه یا مجموعهای از فعالیتهای صنفی است. انجمن، آدمهایی است که آن را ساختهاند و به آن معنا میدهند. اگر قرار باشد به آینده نگاه کنیم، شاید مهمترین سرمایهای که باید حفظ کنیم، همین سرمایه انسانی، همین رابطهها، شناختن یکدیگر و همین احساس تعلق به جمعی باشد که سالها برای شکلگیری آن تلاش شده است.
رئیس انجمن صنفی کارگردانان سینمای مستند در پایان اظهار کرد: مهران یکی از ما بود و یاد او امروز بهانهای است برای اینکه یک بار دیگر قدر این «ما» را بدانیم. امیدوارم یاد مهران برای ما فقط یادآور یک فقدان نباشد، بلکه یادآور ارزش این جمع و مسئولیتی باشد که نسبت به یکدیگر داریم؛ اینکه بتوانیم این جمع را زنده، پویا و همراه نگه داریم.شاید یکی از بهترین راهها برای زنده نگه داشتن یاد او در میان خودمان همین باشد.
موسیقی؛ بخشی از جهان سینماییِ مهران زینتبخش
در بخش دیگری از این مراسم، مصطفی شیری با اشاره به علاقه زینتبخش به موسیقی گفت: «مهران علاقه زیادی به موسیقی داشت و این علاقه در فیلمهایش نیز بهوضوح نمود پیدا کرده بود. او دو مستند درباره فرهاد مهراد و فریدون فروغی ساخته بود و بهویژه صدای فرهاد مهراد برایش جایگاه ویژهای داشت؛ صدایی که برای مهران فراتر از ویژگیهای صرفاً موسیقایی، واجد معنا و حس دیگری بود.»
در ادامه به یاد زندهیاد مهران زینتبخش، قطعه «اسیر شب» با صدای فرهاد مهراد پخش شد.
فیلمسازی که از زمانه خود جلوتر بود
در بخش دیگری از این مراسم، غلامعباس فاضلی، منتقد سینما نیز گفت: یک سال از درگذشت مهران گذشت و این مدت، فرصتی را در اختیار من قرار داد تا به او از زاویهای متفاوت نگاه کنم. به نظر میرسد او یک فیلمساز کامیاب بود و این جایگاهی است که کمتر مستندسازی میتوانست به آن دست یابد.
وی ادامه داد: زینتبخش فیلمسازی بود که در دوران فعالیت خود هر فیلمی را که علاقه داشت کارگردانی کرد و این اقبال، کمتر برای یک مستندساز به دست میآید. فیلمهای او جسارت بسیار زیادی داشتند و گویی او از زمان خود جلوتر بود و بیپروا فیلم میساخت.
فاضلی با اشاره به شیوه فعالیت این مستندساز افزود: او هرگز از مراکز دولتی برای ساخت فیلم کمکی دریافت نکرد و متکی به هزینه شخصی خود بود. تقریباً هیچیک از فیلمهای او را نمیتوان در شرایط امروز کارگردانی کرد. او موقعیتها و لحظات را شکار میکرد و از زندگی خود در این راه مایه میگذاشت. زینتبخش فردی بیاعتنا به پول و منابع اقتصادی بود، در شرایطی که فرصتهای مناسبی برای کسب درآمد از طریق سینما پیش روی او قرار داشت.
تهران؛ شهر محبوب یک مستندساز
این منتقد سینما در ادامه با اشاره به علاقه زینتبخش به تهران بیان کرد: مهران زینتبخش یک فیلمساز تهرانی و عاشق این شهر بود. او در ماههای پایانی که دور از تهران زندگی کرد، بسیار دلتنگ این شهر بود. فیلمهای او درباره خیابانها و مکانهای تهران نبود، بلکه به آدمهای حاضر در این شهر میپرداخت.
وی افزود: در یک سال اخیر هر زمان از خیابانی عبور کردهام که با او در آن خاطرهای داشتم، بیاختیار اندوهگین شدم. او فردی تنها بود و این تنهایی گریبان بسیاری از اندیشمندان را گرفته است.
فاضلی ادامه داد: جهان فکری او از نزدیکان، خانواده و همصنفانش جلوتر بود. او یک دوست، یار و همدم داشت که «تاریخ» نام داشت. بدون شک با گذشت هر سال و هر روز، تاریخ بیشتر قدر فیلمهای او را خواهد دانست.
زندگی فراتر از طول عمر
فاضلی با اشاره به جایگاه زینتبخش در سینمای مستند، گفت: عرض زندگی زینتبخش از طول زندگی او بسیار بیشتر بود و ممکن است حتی افرادی در طول صد سال نیز نتوانند به چنین موقعیتی برسند. خانواده مهران از او حمایتهای بسیاری کردند و او زندگی بسیار خوبی را تجربه کرد.
در بخش دیگری از مراسم، فیلم کوتاهی ساخته امید نجوان، نویسنده سینما و مستندساز که در روزهای پایانی زندگی زندهیاد مهران زینتبخش همراه او بود، برای حاضران به نمایش درآمد.
فیلمی که از دل آرشیو شخصی ساخته شد
در ادامه این مراسم، امید نجوان، مستندساز، درباره فیلم کوتاهی که به یاد زندهیاد مهران زینتبخش ساخته بود، گفت: من علاقهای به سخنرانی ندارم و نمایش این فیلم کوتاه ، کار من را ساده کرد. ساخت این فیلم در برنامه من نبود و بهصورت اتفاقی شکل گرفت.
وی ادامه داد: انگیزه من از ساخت این فیلم به سال گذشته بازمیگردد؛ زمانی که در جشنواره سینماحقیقت و در یادبود سالانه مستندسازان، یادی از مهران زینتبخش نشد. در آن زمان به این فکر افتادم که چه کاری میتوانم برای او انجام دهم. به آرشیو شخصی خود و فیلمهایی که از مهران گرفته بودم مراجعه کردم و بدون تصمیم قبلی، فیلمی درباره او ساختم.
وی افزود: در واقع به دنبال این بودم که برای سالروز درگذشت مهران کاری انجام دهم و در نهایت این فیلم از دل همان تصاویر آرشیوی شکل گرفت. امیدوارم ضعفهای این فیلم را بر من ببخشید.
زینتبخش قلب تپندهای برای جامعه بود
در ادامه این مراسم، امیر فرضاللهی، روزنامهنگار نیز بیان داشت: من میدانم مهران عزیز چه فیلمهایی را نتوانست بسازد. حدود پانزده سال با او رفاقت داشتم و به دلیل همراهی با او، از حال و احوالش خبر داشتم. او جسارت درونی زیادی داشت و با وجود اینکه از نظر خانوادگی در شرایط مالی مناسبی قرار داشت، از درون روشن بود و تا آخرین لحظه، زیست کودک درون خود را روشن نگه داشت.
وی ادامه داد: من در نوجوانی در شرایطی بزرگ شدم که تا پیش از بیستسالگی سختیهای زیادی را پشت سر گذاشتم و به همین دلیل، همواره افراد راستگفتار را ارج مینهم. متأسفانه نتوانستم در مراسم خاکسپاری مهران حضور داشته باشم.
فرضاللهی با اشاره به دغدغههای زینت بخش افزود: دغدغهمندی نسبت به کندوکاو در روح و اعماق تاریخ، زینتبخش را از پای انداخت. او ایدههای بکر زیادی داشت که امکان ساخت و کارگردانی آنها برایش فراهم نشد.
وی ادامه داد: تا آخرین زمانی که به یاد دارم، زینتبخش به زندگی خانم شهرزاد، این زخمخورده سینمای ایران، رسیدگی میکرد. من همواره با نقدهای خود به تظاهر، ریا و دروغ میتاختم و قصد داشتم درباره او مطلبی بنویسم اما این امکان فراهم نشد.
وی در پایان بیان داشت: ای کاش همه ما از زینتبخش یاد بگیریم که با وجود زندگی در شرایط رفاه، قلب تپندهای برای جامعه داشته باشیم و همچون آینه، دردهای آن را بازتاب دهیم.
هنرمند در وهله نخست یک انسان است
در ادامه لیلا زینتبخش، خواهر زندهیاد مهران زینتبخش، ضمن قدردانی از حاضران در این مراسم، گفت: از حضور همه عزیزان در گرامیداشت یاد و خاطره مهران سپاسگزارم. او عاشق سینما و فیلمسازی بود و از دوران نوجوانی و با وجود مخالفت خانواده، این مسیر را انتخاب کرد و میخواست قصه هنرمندان طردشده را به تصویر بکشد.
وی ادامه داد: مهران برای ساخت فیلم منتظر تأمین هزینه از منابع دولتی نبود و آثارش را با هزینه شخصی تولید میکرد. بسیاری از فیلمهای او اجازه پخش نداشتند و این مسئله او را سرخورده و افسرده کرد. او دلبستگی زیادی به فیلمهایش داشت و آنها را همچون فرزندان خود میدانست.
خواهر زنده یاد زینتبخش با اشاره به شرایط دشوار ماههای پایانی زندگی برادرش، گفت: پس از مرگ مادرم، بیماری، فشار و خستگی، مهران را بیمار کرد و او ماههای آخر زندگی خود را در شرایط سختی گذراند.
وی افزود: امروز نمیخواهم تنها از دوری او بگویم. مهران برای دنبال کردن رویاهای خود هزینه زیادی پرداخت کرد و نمیدانم آیا این هزینه ارزشش را داشت یا نه. هنرمند در وهله نخست یک انسان است و باید در درجه اول به خودش اهمیت دهد. هیچ انسانی نباید زندگی خود را به بهانه دنبال کردن رویاهایش از دست بدهد.
خواهر زندهیاد مهران زینتبخش تأکید کرد: اگر پروژهای با شکست مواجه شد، یک هنرمند نباید خود را فراموش کند. هیچ چیز بالاتر از سلامت برای یک انسان نیست و متأسفانه مهران این موضوع را دیر متوجه شد.
هنرمندان بخشی از تاریخ یک کشور هستند
لیلا زینتبخش در ادامه اظهار کرد: آرزو میکنم مسئولان کشور در زمان حیات هنرمندان قدر آنها را بدانند و در زمان ناامیدی، از آنها دستگیری کنند. هنرمندان بخشی از تاریخ یک کشور هستند و قدر آنها باید بیشتر دانسته شود.
وی در پایان با قدردانی از برگزارکنندگان مراسم بیان داشت: از همه دوستان و عزیزان در انجمن صنفی مستندسازان و خانه سینما، همچنین آقای مهرداد زاهدیان و سایر هنرمندانی که یاد مهران را زنده نگه داشتند، از صمیم قلب تشکر میکنم. یاد مهران همیشه با ما خواهد بود و نامش در تاریخ ماندگار خواهد شد.
در پایان مراسم، مصطفی شیری با اشاره به ماندگاری یک فیلمساز در آثارش، گفت: «شاید برای یک فیلمساز، بهترین شکل یاد کردن از او این باشد که دوباره فیلمش را ببینیم.» او سپس حاضران را به تماشای فیلم مستند «قریه من» ساخته مهران زینتبخش دعوت کرد؛ فیلمی درباره زندگی و فعالیت هنری فریدون فروغی. نمایش «قریه من» بخش پایانی مراسم نخستین سالگرد درگذشت مهران زینتبخش بود.
