به گزارش نرگس محمدی، خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی سینمای نو، نمایش «رستم و اسفندیار» نوشته داریوش نصیری و سعید قاسمی است که با طراحی و کارگردانی داریوش نصیری و رضا حسنخانی هر شب ساعت ۱۹ در کارگاه نمایش تئاتر شهر اجرا میشود.
داریوش نصیری با اشاره به اینکه «شاهنامه فردوسی» در کنار مهابهاراته و رامایانای هندوها و ایلیاد و ادیسه هومر، یکی از سه اثر بزرگ سخنوری دنیا شمرده میشود، گفت: «خردورزی و جدال با جهل، از مهمترین بنمایههای فکری فردوسی بزرگ است که تبلور آن را در شاهنامه به وفور میبینیم. اما شاهنامه دارای پنج ابر داستان است که «رستم و اسفندیار» یکی از آنها به شمار میآید. در این نمایش به نبرد «رستم و اسفندیار» پرداخته میشود و مهمترین بخش زندگی اسفندیار، مادری است که همچون خود اسفندیار بر سر دو راهی قرار میگیرد و نیاز به واکاوی دارد که ما به آن اشاره داریم.»
او درباره چالشهایی که در مسیر تولید تا اجرا با آنها مواجه بوده است، ادامه داد: «نگارش متن، انتخاب بازیگر، طراحی، کارگردانی و هدایت بازیگر، صحنه آرایی و طراحی صحنه، آمادهسازی لباس و گریم همگی از چالشهایی بود که در مسیر تولید تا اجرای کار وجود داشت. آثار مونودرام یا تئاتر تک نفره، چالشهای خاص خودش را دارد. سهل ممتنع است، ساده به نظر میآید اما جهان اجرایاش بسیار پیچیده و سخت است.»
این هنرمند درباره مراحل نگارش نمایشنامه، افزود: «ما در ابتدا این متن را که براساس داستان «رستم و اسفندیار» شاهنامه فردوسی است، به شکل دیگری نگارش کردیم و از آنجا که شباهتهایی بین اجرای اثر قبلی خودم «رستم و سهراب» با این نمایش وجود داشت، متن را کنار گذاشتیم و دوباره با یک وقفه در تابستان، شروع به نگارش کردیم و متن فعلی «رستم و اسفندیار» پس از سه بار بازنویسی به پایان رسید.»
نصیری در واکنش به سئوالی درباره نقش کتایون، مادر اسفندیار و چرایی حضور او در این داستان پاسخ داد: «در ادبیات نمایشی ایران کتایون مادر اسفندیار، اولین بار است که نقش اول و محوریت داستان را دارد و به این شکل روی صحنه میآید. در این اثر، آنچه دیده، بازی و روایت میشود از نگاه کتایون است. بازیگر این نقش در یک چالش جدی با خود، بازی در چند نقش متفاوت ازجمله کتایون، گشتاسپ، رستم و اسفندیار را تجربه میکند و به فراخور متن، نقشها با بلندی و کوتاهی در هم تنیده میشوند. حضور کتایون از یک سو به عنوان مادر اسفندیار و از سوی دیگر همسر شاهی مجنون، او را در دوراهی برزخ گونهای قرار میدهد. حضور او، گیرا و تاثیرگذار است و هر آنچه که در رزم رستم و اسفندیار و شخصیت اسفندیار میبینیم، از نگاه کتایون مادر اسفندیار برای بیان این تفاوتها اتفاق میافتد.»
به گفته این هنرمند قابلیت «شاهنامه» بیش از این است که تنها در حوزه آیینی و سنتی، برخوانی، نقالی یا شاهنامهخوانی به آن پرداخت و رویکرد اجرا به نوع نگاه و جهان ذهنی و دریافت ما از این اثر حماسی- اسطورهای بزرگ ایران و جهان بستگی دارد.
او با بیان اینکه نمایش «رستم و اسفندیار» متنی آرکاییک دارد که در ساختاری مدرن روی صحنه میرود، توضیح داد: «با توجه به هزینه بالایی که طراحی و پیادهسازی صحنه دارد؛ سعی کردیم تا از مسائل زیادی عبور کنیم. مطمئنا اگر حامی مالی برای کار وجود داشت، مواد فنی و وسایل اجرا به این شکل نبود. در همین شرایط نیز اجرای این نمایش هزینههای بالایی داشته است که البته میتوانست چندین برابر باشد اما به لطف خدا و کمک و مشاوره دوستان، این هزینهها با حفظ کیفیت اثر، مدیریت شد. به طور مثال ما در صحنه یک سازه و یک قاب فلزی داریم و داخل صحنه از حجم زیادی آب استفاده میکنیم. کنترل آب در صحنه به شدت سخت است و مدیریت و کنترل آن هزینهبر اما با نظر مجتبی گیویان به عنوان طراح صحنه و جواد تولمی به عنوان مشاور اجرایی پروژه، مدیریت و کنترل آب و همچنین حفاظت از صحنه به درستی و با صرف هزینهای کمتر امکانپذیر شد.»
نصیری در پایان سخنانش ساخت فضاهای اکسپرسیونیستی و سوررئال، حضور متنوع، متفاوت و محوریت کاراکتر کتایون، اجرای مدرن بر خلاف متن آرکاییک، موسیقی غیر ایرانی، استفاده از دیگر رسانهها و هنرهایی همچون نقاشی و پیکرسازی و…استفاده از بخشی از شیوههای اجرایی نمایش ایرانی، سادهسازی نمایش و ارتباط با مخاطب را بخشی از ویژگیهای نمایش «رستم و اسفندیار» معرفی کرد.
