به گزارش پایگاه خبری تحلیلی سینمای نو و به نقل از روابط عمومی برنامه ،حامد شکیبانیا که اجرای مراسم را بر عهده داشت ضمن خوشامدگویی به حاضران گفت: اجرای دوره‌های پیشین این مراسم برعهده منصور ضابطیان بوده و او این بار به دلیل سفر امکان حضور نداشته است. این بار سنگین بر دوش من افتاده و متأسفم که برای چنین روزی کلمات شایسته‌ای نیاموخته‌ام و دستم تهی است؛ از حاضران محترم و به‌ویژه از استاد پیشاپیش عذرخواهی می‌کنم.
وی ادامه داد: امروز در آیین اعطای ششمین دوره نشان عالی خورشید گرد هم آمده‌ایم تا بیش از ۵۰ سال تلاش مستمر، پربار و اثرگذار استاد تمام، دکتر احمد ضابطی‌جهرمی را به حافظه بسپاریم و این نشان را به ایشان تقدیم کنیم.
در ادامه، بخش‌هایی از آثار مستند ضابطی‌جهرمی به نمایش درآمد و میان نمایش فیلم‌ها، پیام تعدادی از شاگردان و همکاران او که امکان حضور در مراسم را نداشتند، خوانده شد.
ضابطی‌جهرمی در سینمای مستند «گفتمان» ساخته است
مرتضی رزاق‌کریمی، رئیس هیئت امنای نشان عالی خورشید و از دارندگان نشان عالی خورشید در دوره های گذشته که نخستین سخنران مراسم بود با اشاره به سال‌ها آشنایی و شاگردی غیرمستقیم نزد ضابطی‌جهرمی گفت : اهمیت فعالیت او را نمی‌توان تنها در فیلم‌ها، کتاب‌ها یا سال‌های تدریسش خلاصه کرد.
او یکی از مهم‌ترین وجوه فعالیت ضابطی‌جهرمی را «ساختن گفتمان در سینمای مستند» دانست و گفت: ضابطی‌جهرمی مستند را تنها یک محصول تصویری ندیده و همواره درباره ماهیت، گونه‌ها، ساختار، زبان و نسبت آن با واقعیت اندیشیده است. بخشی از این تجربه و اندیشه نیز به واسطه او وارد ادبیات تخصصی سینمای مستند ایران شده است.
رزاق‌کریمی ادامه داد: یکی دیگر از ویژگی‌های کم‌نظیر استاد، پیوند میان تجربه و دانش نظری است. پژوهش، تدوین، مستندسازی، نویسندگی، ترجمه و آموزش در فعالیت او از یکدیگر جدا نبوده‌اند؛ تجربه سینمایی به دانش تبدیل شده و این دانش دوباره به آموزش و تجربه سینمایی بازگشته است.
وی همچنین به نقش ضابطی‌جهرمی در سامان دادن تعاریف و گونه‌های سینمای مستند و حضورش در جلسات تخصصی مرتبط با بازتعریف ساختارها و گونه‌های مستند در دهه‌های گذشته اشاره کرد و افزود که بسیاری از آن مباحث بعدها در تألیفات او نیز صورت مکتوب پیدا کردند.
رزاق‌کریمی بخش دیگری از اهمیت کارنامه ضابطی‌جهرمی را به «حافظه مکتوب سینمای مستند» مرتبط دانست و بیان داشت: بسیاری از فیلمسازان صاحب تجربه بوده‌اند، اما تجربه‌های آنها به دانشی قابل انتقال تبدیل نشده است؛ درحالی‌که ضابطی‌جهرمی علاوه بر ثبت تجربیات خود، دانش و تجربه دیگران را نیز گردآوری، ترجمه و تدوین کرده و به نسل بعد انتقال داده است.
وی در پایان با اشاره به مفهوم «خورشید» گفت: «خورشید پیش از هر چیز نماد روشنایی و آگاهی است. پاسداشت احمد ضابطی‌جهرمی تنها تقدیر از یک کارنامه نیست، پاسداشت دانش و تجربه‌ای است که اگر به نسل‌های بعد منتقل شود، می‌تواند چراغ راه آینده سینمای مستند ایران باشد.»
بخشی از حافظه و دانش امروز سینمای مستند ایران مدیون اوست
تهامی‌نژاد با مرور شرایط سینمای مستند در دهه ۱۳۵۰ و سال‌هایی که به گفته او مستندسازی هنوز در حاشیه سینمای ایران قرار داشت، ضابطی‌جهرمی را از افرادی دانست که با درک موقعیت تاریخی این گونه سینمایی، وارد عرصه ادبیات و آموزش تخصصی مستند شد.
دارنده پنجمین نشان عالی خورشید به نقش ضابطی‌جهرمی در ورود تعاریف، طبقه‌بندی‌ها، پژوهش مستند، تاریخ سینمای مستند و مباحث زیبایی‌شناسی به فضای آموزشی اشاره کرد و گفت یکی از نکات کلیدی در نگاه او این بود که سینمای مستند را نمی‌توان به دریافت آینه‌وار از واقعیت تقلیل داد.
وی همچنین تألیفات و ترجمه‌های ضابطی‌جهرمی و تلاش او برای پیوند دادن نظریه‌های جهانی با تجربه، فرهنگ و ادبیات ایرانی را مورد توجه قرار داد و افزود: شما در نوشته‌ها و آموزش‌هایتان بخشی از زیرساخت فکری و نظری را فراهم آوردید که بدون آن، یک سنت سینمایی نمی‌تواند خود را بشناسد، آموزش دهد و ادامه پیدا کند. سخن گفتن از آثار شما فقط سخن گفتن از گذشته نیست؛ سخن گفتن از بخشی از حافظه و دانش امروز سینمای مستند ایران است.
معلمی که شاگردانش هنوز خود را دانشجوی او می‌دانند
بخش قابل توجهی از آیین ششمین نشان عالی خورشید به روایت شاگردان ضابطی‌جهرمی اختصاص داشت؛ شاگردانی از نسل‌ها و دوره‌های مختلف که نقطه مشترک سخنانشان نه فقط دانش سینمایی او، بلکه شیوه معلمی و منش شخصی‌اش بود.
سهم من از دریای دانش استاد شاید یک قطره بود، اما زندگی‌ام را تغییر داد
اسفندیار حبیب‌نژاد که بیش از چهار دهه از آشنایی‌اش با ضابطی‌جهرمی می‌گذرد، سخنان خود را با خاطره نخستین دیدارشان در سال ۱۳۶۳ آغاز کرد؛ زمانی که به عنوان دانشجو برای اعتراض به نمره‌اش به اتاق استاد رفته بود، بی‌آنکه بداند آن دیدار آغاز رابطه‌ای بیش از ۴۰ ساله خواهد شد.
او گفت رابطه‌اش با ضابطی‌جهرمی به‌تدریج از رابطه معمول استاد و دانشجو فراتر رفت و افزود: من از ایشان فقط تدوین و فیلمسازی یاد نگرفتم؛ درس اخلاق و زندگی هم آموختم.
استاد ضابطی‌جهرمی برای من معمار زیستن است
مهدی زمان‌پور کیاسری، مستندساز و از شاگردان ضابطی‌جهرمی، نیز در سخنانی او را نه فقط استاد سینما، بلکه «معمار زیستن» خواند.
او با مرور خاطراتی از سفرهای مشترک با استاد گفت که بسیاری از درس‌های مهم زندگی را نه در کلاس، بلکه در همین مواجهه‌ها آموخته است.
نشان خورشید با حضور ضابطی‌جهرمی تابناک‌تر شد
رامین حیدری فاروقی، مستندساز و دارنده دومین نشان عالی خورشید، نیز در بخشی از این مراسم، ضابطی‌جهرمی را نمونه‌ای از «بی‌قراری برای دانستن» دانست.
وی با اشاره به جایگاه تدوین در سینما گفت: تدوین یعنی سازمان دادن ادراک؛ یعنی ایجاد ارزش افزوده در گزارشی ناقص از یک رویداد. حرکت از واقعیت به سمت تمنای حقیقت است که تدوین را سرپا نگه می‌دارد.
حیدری فاروقی با تاکید بر علاقه ضابطی‌جهرمی به موسیقی، تدوین را به «نواختن موسیقی سینما» تشبیه کرد و سپس متنی را که با الهام از سال‌های دانشجویی و عبور از کنار کلاس‌های تدوین استاد نوشته بود، برای حاضران خواند.
وی در پایان بیان داشت: امروز نشان عالی خورشید با حضور استاد دکتر احمد ضابطی‌جهرمی تابناک‌تر شد.
پیام مدیر شبکه مستند به استادش
در بخش دیگری از برنامه، پیام حسین زارع‌زاده، مدیر شبکه مستند سیما، که به دلیل سفر امکان حضور در مراسم را نداشت، خوانده شد.
او ضابطی‌جهرمی را «استادی برجسته در علم و هنر تدوین و فیلم مستند و الگویی کم‌نظیر از اخلاق و انسانیت» توصیف کرد و دریافت نشان عالی خورشید را به استاد خود تبریک گفت.
اگر کاری را انتخاب کردید، تا آخر پای آن بایستید
در بخش پایانی مراسم، حکم و نشان عالی خورشید به دکتر احمد ضابطی‌جهرمی اهدا شد و او پس از دریافت این نشان، سخنان خود را با «به نام خداوند جان و خرد» آغاز کرد.
ضابطی‌جهرمی ابتدا از پدر و مادر خود یاد کرد و خاطره سال ۱۳۴۹ را روایت کرد؛ زمانی که در ۱۸ سالگی از جهرم برای تحصیل سینما و تلویزیون به تهران آمد.
وی با اشاره به اینکه در آن سال‌ها حتی تلویزیون هنوز به شکل فراگیر به زادگاهش نرسیده بود، از جلسه پذیرش خود در دانشکده هنرهای دراماتیک و مواجهه با فریدون رهنما گفت و تاکید کرد که اعتماد یک معلم می‌تواند مسیر زندگی یک جوان را تغییر دهد.
ضابطی‌جهرمی جمله‌ای از پدرش را نیز به یاد آورد: «بابا، هرکاره شدی، به درد مردم بخور.»
وی گفت این جمله در تمام سال‌های فعالیتش با او مانده است و خطاب به دانشجویان و جوانان افزود: باور کنید که می‌توانید؛ اما چیزی را که انتخاب کردید باید پایش بایستید. من تا آخرین نفس، هیچ شغلی را با کاری که در سینما دارم، به‌خصوص آموزش، عوض نمی‌کنم.
این استاد دانشگاه از نخستین مواجهه‌هایش با مفهوم مونتاژ، تأثیر تصاویر بر ذهن و تلاش‌های چند دهه‌ای‌اش برای یافتن پیوند میان ادبیات و فرهنگ ایرانی با زبان سینما سخن گفت و از فردوسی، منوچهری، سعدی، حافظ و نظامی به عنوان بخشی از ذخیره فرهنگی‌ای یاد کرد که می‌توان از منظر سینما نیز به آن نگریست.
افتخار من شاگردانم هستند
ضابطی‌جهرمی در ادامه دریافت نشان عالی خورشید را «روحیه‌بخش و امیدوارکننده» توصیف کرد و گفت: من ۷۵ سال دارم و ۵۵ سال است دنبال سینما هستم. شما اگر ۵۵ سال کنار یک سنگ یا یک درخت هم بنشینید، چیزی از آن یاد می‌گیرید. سینما رشته آسانی نیست، اما باید زمینه‌ای فراهم شود که هنرمند بتواند خلق کند.
وی سپس با اشاره به جایگاه فرهنگ و هنر در شکل‌گیری هویت جوامع، از ضرورت فراهم کردن امنیت و آرامش برای آفرینش هنری سخن گفت و به نقش چهره‌هایی مانند فردوسی در حافظه و هویت فرهنگی ایران اشاره کرد.
ضابطی‌جهرمی در بخش دیگری از سخنانش، مستند را یکی از بهترین مسیرها برای آموختن وجوه مختلف سینما دانست و خطاب به دانشجویانی که میان گرایش‌های سینمایی مردد هستند، گفت: اگر می‌خواهید زودتر باسواد شوید و به وجوه مختلف فنون سینما و زیبایی‌شناسی مسلط شوید، مستند را انتخاب کنید.
وی در پایان بیان داشت: افتخار من نه جوایز و نشان‌هایی است که گرفته‌ام، نه فیلم‌هایی که ساخته‌ام و نه کتاب‌ها و مقاله‌هایی که تألیف یا ترجمه کرده‌ام؛ افتخار من آنهایی هستند که برای سینمای ایران آموزش دادم، تربیت کردم و آماده کردم.
ششمین آیین اعطای «نشان عالی خورشید» با ثبت تصویری از استاد و شاگردانی به پایان رسید که بسیاری از آنها پس از چند دهه فعالیت حرفه‌ای، هنوز در سخنان خود احمد ضابطی‌جهرمی را با یک عنوان مشترک صدا می‌زدند: استاد.
در این مراسم افرادی همچون: حسین ترابی، محمد تهامی نژاد، فرهاد ورهرام، محمدمهدی عسگرپور، منوچهر شاهسواری، همایون اسعدیان، علیرضا حسینی، سعید رشتیان، ارد عطارپور،حامد شکیبانیا، مرتضی رزاق کریمی،فاطمه مهاجرانی، فاطمه محمدی، رامین حیدری فاروقی، مجتبی راعی، محمد صوفی، مصطفی رزاق کریمی، احمدرضا معتمدی، محمد حمیدی مقدم، مسعود سفلایی، محمد طیب، هومن مرادی کرمانی، فخرالدین سیدی، کتایون جهانگیری، زهرا قائدی، حسن آقاکریمی، نادر رضایی، سعید بشیری و … حضور داشتند.
