به گزارش پایگاه خبری تحلیلی سینمای نو و به نقل از روابط عمومی موزه سینمای ایران، برنامه «به یاد استاد بهرام بیضایی»، روز جمعه ۲۷ شهریورماه با حضور رائد فریدزاده، رئیس سازمان سینمایی، فاطمه محمدی، مدیرعامل موزه سینمای ایران، علیرضا تابش، مدیر سینمایی، مریم جلالی و جمعی از اهالی فرهنگ و هنر برگزار شد.
در این برنامه، سیف‌الله امینیان آرانی، از چهره‌های باسابقه حوزه میراث فرهنگی، تاریخ و مدیریت فرهنگی کشور و علی مرشدی، مجموعه‌دار و تولیدکننده فرش دستباف، درباره پیشینه فرهنگی و هنری بهرام بیضایی و چگونگی شکل‌گیری و احیای طرح «درخت سخنگو» و ارتباط آن با آثار و پژوهش‌های این هنرمند سخن گفتند.
در ابتدای برنامه، مجری مراسم با اشاره به نسبت بهرام بیضایی با فرهنگ و هنر ایرانی گفت: بهرام بیضایی بخش بزرگی از عمر خود را صرف جست‌وجو در ریشه‌های فرهنگ ایران کرد و در کنار سینما و تئاتر، به اسطوره‌ها، روایت‌های کهن، نمایش‌های ایرانی و حافظه فرهنگی این سرزمین توجه ویژه‌ای داشت. یکی از وجوه این جست‌وجو، توجه او به فرش ایرانی و نقش‌های تاریخی و روایی آن است.
وی افزود: اهمیت «قالی سخنگو» در همین پیوند میان تصویر و روایت است؛ جایی که تصویر، اسطوره و روایت بر تار و پود فرش به هم می‌رسند. بیضایی در این نگاه، فرش را تنها یک شیء هنری نمی‌بیند، بلکه آن را همچون تصویری روایت‌گر مورد توجه قرار می‌دهد؛ تصویری که از کنار هم قرار گرفتن نقش‌ها، جهانی روایی می‌سازد؛ چیزی که از این منظر می‌توان آن را با زبان سینما و روایت تصویری مقایسه کرد.
مجری برنامه با اشاره به طرح «درخت سخنگو» ادامه داد: این نقش از جمله نقش‌هایی است که در مقاطعی کمتر بافته و شناخته شده بود و بهرام بیضایی در پژوهش‌ها و آثار خود به پیوند آن با اسطوره‌ها و روایت‌های کهن ایرانی توجه کرده است.
وی همچنین درباره علی مرشدی گفت: مرشدی نیز بیش از سه دهه از عمر خود را صرف شناخت، حفظ و بازآفرینی بخشی از میراث فرش ایرانی کرده است. از این منظر، آنچه امشب در کنار هم قرار گرفته، دو مسیر متفاوت برای بازگشت به میراث فرهنگی ایران است؛ بیضایی با تصویر، کلمه و روایت و مرشدی با تار، پود، رنگ و نقش.
در ادامه، سیف‌الله امینیان آرانی با اشاره به پیشینه خانوادگی و فرهنگی بهرام بیضایی، از آشنایی خود با این هنرمند در سال‌های نوجوانی سخن گفت و بخشی از خاطرات خود از خانواده و محیط فرهنگی دوران شکل‌گیری شخصیت هنری بیضایی را روایت کرد.
وی با اشاره به جایگاه فرهنگی خانواده بیضایی اظهار کرد: پدر بهرام بیضایی، نعمت‌الله ذکایی بیضایی، از چهره‌های فرهنگی و ادبی شناخته‌شده بود و فضای فرهنگی خانواده، نقش مهمی در شکل‌گیری علاقه و نگاه هنری بهرام بیضایی داشت.
امینیان آرانی همچنین با اشاره به فعالیت‌های فرهنگی و هنری بیضایی در دوران نوجوانی، از علاقه او به ادبیات، نقاشی و تئاتر سخن گفت و بخشی از خاطرات خود از آن دوران را با حاضران در میان گذاشت.
در ادامه این برنامه، قالی «درخت سخنگو و بانوی سخن» که به سفارش بهرام بیضایی و در کارگاه علی مرشدی بافته شده است، رونمایی شد.
علی مرشدی درباره چگونگی شکل‌گیری این اثر گفت: در سال ۱۴۰۰ با استاد بهرام بیضایی از مسیر فرش آشنا شدم. این آشنایی به پروژه‌ای درباره یکی از طرح‌های قدیمی فرش ایرانی و توجه بیضایی به این نقش‌ها انجامید.
وی افزود: بیضایی پیش‌تر کتابی با عنوان «بانوی سخن» نوشته بود و همچنین فیلمی درباره فرش ساخته بود. در جریان این همکاری، نمونه‌ای از یک فرش قدیمی بافت کاشان که متعلق به حدود یک قرن پیش بود، مورد توجه قرار گرفت و تلاش شد بر اساس آن، طرحی متناسب با ویژگی‌های تاریخی و هنری آن دوره بازآفرینی شود.
مرشدی ادامه داد: پس از آماده شدن طرح، رنگ‌آمیزی آن نیز با استفاده از شیوه‌های متناسب با دوره تاریخی مورد نظر انجام شد. تخصص من در زمینه رنگرزی گیاهی بود و تلاش کردیم ویژگی‌های بصری و رنگی فرش‌های آن دوره در اثر حفظ شود.
وی درباره شکل‌گیری دو نمونه از این فرش نیز گفت: بهرام بیضایی سفارش بافت دو نمونه از این اثر را داد که یکی با نشان آران و دیگری با نشان کاشان طراحی شد. نمونه‌ای که با نشان آران بافته شده، به انتخاب و اهدای خود استاد بیضایی، برای نگهداری در مجموعه موزه مرشدی اختصاص یافت.
در بخش پایانی برنامه، مستند «نامه‌های بی‌پاسخ» به کارگردانی انوشیروان معدنچی به نمایش درآمد.
برگزاری این برنامه، فرصتی برای بازخوانی بخشی از نگاه بهرام بیضایی به میراث فرهنگی و تصویری ایران و همچنین پیوند میان سینما، اسطوره، نقش و روایت فراهم کرد؛ پیوندی که در «درخت سخنگو و بانوی سخن» از قاب تصویر فراتر می‌رود و بر تار و پود فرش امتداد پیدا می‌کند.
