به گزارش گروه تئاتر پایگاه خبری تحلیلی سینمای نو و به نقل از روابط عمومی جشنواره، بیستویکمین جشنواره بینالمللی نمایش عروسکی تهران_مبارک با حضور مهدی شفیعی معاون هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، احمدحسین فتایی مشاور اجرایی معاونت امور هنری، اتابک نادری مدیرکل هنرهای نمایشی، رضا بصیرت مدیر عامل انجمن هنرهای نمایشی، پوپک عظیمپور دبیر این دوره از جشنواره و فرهاد ناظرزادهکرمانی با همراهی جمعی از هنرمندان و فعالان عرصه نمایش عروسکی جمعه شانزدهم مرداد در سالن سینماتک موزه هنرهای معاصر فعالیت رسمی خود را آغاز کرد.
این رویداد هنری با کنشی نمادین از سوی پیتر شومان، هنرمند پیشرو تئاتر عروسکی جهان حال و هوایی متفاوت داشت.
پوپک عظیمپور، دبیر جشنواره در ابتدای مراسم با اشاره به دریافت دو اثر ویژه از شومان درباره کودکان شهید میناب و خبرنگاران شهید غزه، آن را نه یک حضور رسمی در بخش مهمان بلکه هدیهای ارزشمند و کنشی برخاسته از تعهد دیرینه گروه «نان و عروسک» معرفی کرد.
عظیمپور با اشاره به دو دهه همکاری مستمر در حوزه پژوهش با شومان گفت: «در شرایطی که سایه جنگ بر جهان افکنده شده، پیتر شومان دو اپیزود را بهطور ویژه آماده کرده و به جشنواره تهران-مبارک تقدیم کرده است؛ آثاری که یکی به کودکان میناب و دیگری به روزنامهنگارانی که در غزه به شهادت رسیدهاند، تقدیم شده است. این آثار نشان میدهد که نمایش عروسکی تنها یک ابزار سرگرمی نیست؛ بلکه قیام آدمی علیه خود و بیعدالتی است.»
او با بیان اینکه خلق هنر تحت هر شرایطی راهی برای فرار از اضطراب هستی است، افزود: «این فیلمها نمایانگر نحوه تلقی شومان نسبت به هستی و مسئولیت انسانی است و پیتر شومان ۹۲ ساله با این آثار بار دیگر ثابت کرد که هنر، زبانی فرامکانی و فرازمانی برای اعتراض به ظلم است.»
پس از این مقدمه، حاضران در سالن به تماشای این دو فیلمتئاتر نشستند؛ آثاری که با زبانی شاعرانه و نمادین، ابعاد گوناگون رنج بشری را به تصویر میکشیدند. در پایان این نمایش، بیانیه پیتر شومان که گویی امتداد همان هنرنمایی تئاتریاش بود، قرائت شد؛ متنی که در آن این پیشکسوت تئاتر عروسکی، پرسشهای بنیادین انسانی را پیش روی مخاطبانش قرار داد:
«آیا ما در برابر تمدنِ غیرانسانی و سیستماتیکِ حاکم، مسئولیم یا بیمسئولیت؟ وقتی هر ساعت شاهد کشتار روزمره مادران و کودکان هستیم، کجاییم؟ ما کجاییم؟ فریاد جمعی و ناامیدی ما در کجاست؟ ما که با تصور زیستن و بالیدن به عنوان فرزندان خاک، برای بقا میکوشیم و از روح و جسمی باشکوه و زیبایی همیشگیمان عزت میجوییم، در حالی نظارهگریم که نمیتوانیم روح یخزده این سیستمِ غیرانسانی را ذوب کنیم. چند شمشیر کاغذی لازم است تا سر این سیستم را از تنش جدا کنیم؟ چند تندیس باشکوه خدایان را باید به کار گرفت تا کلام انسانی و گفتگو را در میان جنگجویانِ این سیستم احیا کنیم؟ چقدر اقبال، شانس و تلاشِ بیوقفه لازم است تا این سد جهل و خشونت در هم شکسته شود و آدمی به آغوش صلح بازگردد؟»
در ادامه جان بل، تاریخنگار تئاتر در آمریکا و مدیر مؤسسه بینالمللی تئاتر عروسکی نان و عروسک، در سخنانی با بررسی جایگاه پیتر شومان و نقش او در تحولات تئاتر قرن بیست و یکم گفت: «پیتر شومان یکی از مهمترین نوآوران تئاتر عروسکی و تئاتر اجرایی در قرن اخیر است. او توانسته است با ابداع یک فرم هنری فراگیر، افراد مختلف را در هر مکان و موقعیتی با رویدادهای مهم جهان درگیر کند و به ما کمک کند تا درباره معنای زنده بودن و مسئولیتهایمان در جهان امروز بیشتر فکر کنیم.»
او با اشاره به زیست هنری شومان ادامه داد: «شومان متولد سال ۱۹۳۴ در آلمان است و از همان ابتدا با ادبیات، هنرهای تجسمی و شعر عجین شد. اما آنچه بر مسیر هنری او سایه انداخت، تجربه مستقیم جنگ جهانی دوم بود. او آوارگی، بمبارانهای هوایی، ویرانی و مرگ را به چشم دید و همین تجربههای تلخ، هسته اصلی فعالیتهای سیاسی و هنری او را شکل داد. شومان با تأسیس گروه تئاتر نان و عروسک در دهه ۶۰ میلادی در ورمانتِ آمریکا به دنبال ایجاد فضایی بود که در آن هنر، بازتابی از بحرانهای موجود باشد. او در آثارش از ماسکها و عروسکهای غولپیکر استفاده میکند که شباهت بسیاری به شیوههای سنتی اجرا دارد. یکی از جنبههای بنیادین کار او، بیانیه سال ۱۹۸۹ با عنوان هنر ارزان است. شومان معتقد است هنر متعلق به بانکها و سرمایهگذاران متظاهر نیست؛ هنر مانند غذاست که هرچند نمیتوان آن را خورد اما روح انسان را سیر میکند؛ بنابراین هنر باید ارزان و در دسترس همه باشد.»
جان بل با تأکید بر جنبههای سیاسی آثار شومان بیان کرد: «او در تمام این سالها از تئاتر به عنوان سلاحی علیه جنگ و سرکوب استفاده کرده است. آثار او همواره در واکنش به جنگهای آمریکا در ویتنام، آمریکای مرکزی، اوکراین و فلسطین بوده و جالب آنکه او از معدود هنرمندان آمریکایی است که در آثار اخیر خود به مسئله جنگ در ایران و فلسطین پرداخته است.»
او در پایان گفت: «شومان در پروژه سیرک دنیای وارونه ۲۰۲۶ بر این نکته تأکید دارد که ما باید وضعیت وارونه بشریت را در مواجهه با دروغهای فاسد دولتها آشکار کنیم. او معتقد است سکوت و نا امیدی تجملی باید با فعالیتهای انقلابی و ارکسترهای هنری جایگزین شود؛ فعالیتهایی که در تقابل مستقیم با سیستمهای رادیکال و غیرانسانی قرار دارند.»
حمیدرضا اردلان مدرس و کارگردان تئاتر عروسکی دیگر سخنران این مراسم بود.
اردلان با اشاره به ماهیت سهل و ممتنع آثار شومان گفت: «وقتی شما به این فیلمتئاترهای شومان درباره فاجعه میناب و شهادت خبرنگاران در غزه نگاه میکنید، در ظاهر امر بسیار ساده و در عین حال پیچیده به نظر میرسند. هر کسی در این جهان میتواند کاری را که امروز در این آثار رخ داده است، انجام دهد اما مسئله عبور از نگاههای مرسوم است. برای من بیان این نکته که تئاتر شومان چه جایگاهی دارد، به موضوعی برمیگردد که بهظاهر بدیهی است اما ما آن را فراموش کردهایم.»
او ادامه داد: «اینکه انسان بدون تنفس زنده نمیماند یا اینکه طبیعت خانه اصلی بشر است و نباید ویران شود، اموری بدیهی هستند که در دوره معاصر به فراموشی سپرده شدهاند. در واقع تمام کوشش ساختارهای قدرت و تمدنهای معاصر بر این است که وضع موجود را بدیهی جلوه دهند. در حالی که جهان مملو از ظلم، اختلاف طبقاتی و کشتار است که به هیچ عنوان بدیهی نیستند اما نظامهای مسلط میکوشند آنها را بخشی از روال عادی زندگی نشان دهند.»
این هنرمند با تحلیل رویکرد پیتر شومان افزود: «پیتر شومان در این آثار تمام سعیاش این است که بگوید جنگل و طبیعت، امری بدیهی است و تمام انسانها پتانسیل اجرای تئاتر را دارند. اگر میبینیم که هر کسی میتواند در این تئاترها حاضر باشد به این دلیل است که شومان در مسیر هنری خود، تمام آن عناصر آموزشی مزاحم را که سد راه رسیدن به امر بدیهی حقیقی و بیبدیل بودند، داوطلبانه کنار گذاشته است. او از رقص، آواز و نوازندگی عبور کرده تا به بیانی خالص برسد.»
اردلان در پایان با تأکید بر لزوم ارتقای سطح نظری فستیوالهای تئاتر عروسکی در کشور تصریح کرد: «فستیوالهای تئاتر عروسکی به ویژه در کشور ما به تئوری نیاز دارند. نباید تصور کنیم که تئوری نداشتن امری بدیهی است. امیدوارم در دورهای که جهان به حال خود واگذار شده، فستیوالهای ما نیز با طرح نظریههای مختلف و نه فقط محدود ماندن به آثار شومان به این ضرورت توجه جدیتری نشان دهند و ما شاهد برگزاری چنین رویدادی برای بررسی آثار دیگر صاحبنظران تئاتر عروسکی از کشورهای مختلف باشیم.»
پوپک عظیمپور، دبیر بیست و یکمین جشنواره بینالمللی نمایش عروسکی تهران-مبارک نیز بار دیگر روی صحنه حضور پیدا کرد و ضمن اشاره به اهمیت جایگاه هنر عروسکی در جهان امروز گفت: «جهان امروز بیش از هر چیز به صلح، همدلی و امید نیاز دارد. جشنواره عروسکی تهران-مبارک تلاش دارد با گرد هم آوردن هنرمندان، پژوهشگران و گروههای نمایشی از ایران و دیگر کشورها، اجتماعی برای گفتوگو و آفرینش فراهم آورد. هنر عروسکی در این رویداد نه تنها به عنوان یک سرگرمی بلکه به مثابه زبانی برای مفاهمه میان انسانها جهت روایت زندگی و آرزوی جهانی آرامتر مورد توجه قرار گرفته است.»
او با اشاره به رویکرد این دوره از جشنواره افزود: «ما در این دوره بر آنیم تا با کمک عروسکهایمان، صحنه تئاتر را به مکانی برای پاسداشت زندگی، صلح و رویاهای ناتمام کودکان که با عنوان «خیالنامه میناب» نامگذاری شده است، تبدیل کنیم. بر همین اساس، جشنواره به آثاری که با زبانی شاعرانه و نمادین، ابعاد گوناگون جنگ را مورد توجه قرار داده و قدرت بیبدیل نمایش عروسکی را در التیام زخمها، فریاد حقیقت و زمزمه صلح به تصویر میکشند، توجه ویژهای خواهد داشت.»
عظیمپور با تأکید بر ضرورت تقویت مبانی نظری در کنار اجرا افزود: «تئوری و عمل مانند پلی در کنار یکدیگر هستند تا ما را به مقصود برسانند. شش دهه کوشش پیتر شومان، نمونه بارزی از این همنشینی است که مسائل عمیق انسانی را با بیانی سهل و ممتنع با مخاطب در میان میگذارد. در این دوره از جشنواره، کارگاهها و وبینارهایی طراحی شده که نه تنها در پایتخت بلکه در سراسر ایران برای نمایشگران عروسکی قابل بهرهبرداری باشد.»
او با یادآوری یاد و نام شهدای خبرنگار بهویژه جانباختگان عرصه خبر در غزه، ضمن تبریک روز خبرنگار، از همکاریهای فنی و رسانهای برای پوشش رویدادهای جشنواره قدردانی کرد.
دبیر بیست و یکمین جشنواره بینالمللی تهران-مبارک با مروری بر بیست دوره گذشته این رویداد و گرامیداشت یاد پیشگامان آن همچون زندهیاد جواد ذوالفقاری گفت: «در این دوره تلاش شده است با مرور هویت گرافیکی و آثار تأثیرگذار ادوار گذشته، فرصتی برای تبادل اندیشه و تجربه میان نسل جوان و هنرمندان پیشکسوت فراهم شود. این جشنواره با هدف ترویج و گسترش هنر عروسکی برگزار میشود و در تمامی بخشها پذیرای آثار و دستاوردهای دانشجویی نیز خواهد بود.»
او در پایان با اشاره به اینکه برنامههای جشنواره در مهرماه سال جاری برگزار خواهد شد از تمامی هنرمندان و علاقهمندان دعوت کرد تا با همراهی در این رویداد، گامی در جهت تداوم حضور اندیشههای خلاقانه در هویت هنر عروسکی بردارند.
در پایان پوستر این رویداد هنری با طرحی از فرزاد ادیبی رونمایی شد.
فرهاد ناظرزادهکرمانی، مجید قناد، داوود فتحعلیبیگی، محمد لقمانیان، حسن دادشکر، عطاالله کوپال، امیر مشهدی عباس، منوچهر اکبرلو، مریم وطنپور، یوسف صدیق، هما جدیکار، سعید زینالعابدین، محمدبهرامی، فریبا دلیری، سلما محسنی، عادل بزدوده، مهدی حاجیان، توحید معصومی، میثم یوسفی، زهره بهروزینیا، مرضیه سرمشقی، بنفشه بدیعی، فهیمه میرزا حسین، آزاده انصاری، میثم جمالی، نازیلا نوریشاد، میترا کریمخانی، امیر عابدی، آناهیتا غنیزاده، ایرج محمدی، مریم تهرانی، روشنک کریمی، مهدی برقعی، غزل اسکندرنژاد، مجتبی کاظمی، مرتضی اسدیمرام، سینا ییلاقبیگی، رضا مهدیزاده و رحمت امینی در این مراسم حضور داشتند.
